باشند در حالتى كه نگاه داشته باشد خداى ايشان را از آتش دوزخ يا اهل تقوى در جنت باشند بسبب آنچه عطا كرده باشد او سبحانه ايشان را از انواع نعم در حالتى كه خدا واقى ايشان باشد از عذاب آتش سوزان و بنا بر اين تقادير اخيره ماء ما اتيهم احتمال موصوليه و مصدريه هر دو دارد القصه چون متقيان به بهشت درآئيد خزنه ايشان را گويند كه * ( كُلُوا ) * بخوريد از مطعومات بهشت * ( وَاشْرَبُوا ) * و بياشاميد از مشروبات آن خوردنى و آشاميدنى * ( هَنِيئاً ) * گوارنده بدون تخمه و هيضه و تنغيص از زيد بن ارقم مرويست كه مردى از اهل كتاب نزد پيغمبر ( ص ) آمد و گفت يا ابا القاسم دعوى ميكنى كه اهل جنت در جنت خورند و آشامند آن حضرت فرمود به حق آن كسى كه نفس من بيد قدرت او است كه مردى از اهل بهشت قوت صد مرد داشته باشد كه برغبت تمام با كل و شرب و جماع اقدام نمايد و بعد از اكل و شرب عرقى از او حاصل شود كه اطيب از بوى مشك باشد و تحليل آنچه خورده و آشاميده از اين ممر باشد پس حق سبحانه ايشان را گويد كه اين پاداش است مر شما را * ( بِما كُنْتُمْ ) * بسبب آنچه بوديد در دنيا * ( تَعْمَلُونَ ) * كه عمل ميكرديد و بعضى از علماء گفته‌اند كه هر چند وعده بكردار بنده است اما اصل در آن فضل الهى است و اگر نه پيداست كه مزد كردار ما چه خواهد بود و بدانكه ميتواند بود كه با باء زايده باشد و ما مرفوع المحل بر آنكه فاعل هنيئا باشد بر حذف مضاف و تقدير اينكه جزاء عما كنتم تعملون يعنى گوارنده است جزاى آنچه بوديد كه در دنيا ميكرديد از اعمال حسنه و ميگفتيد از گفتار مرضيه * ( مُتَّكِئِينَ ) * در حالتى كه تكيه زدگان باشند در بهشت * ( عَلى سُرُرٍ ) * بر تختهاى بزر بافته * ( مَصْفُوفَةٍ ) * بهم پيوسته و در برابر يكديگر نهاده پس از خطاب التفات بغيبت كرده ميفرمايد كه * ( وَزَوَّجْناهُمْ ) * و جفت گردانيديم ايشان را * ( بِحُورٍ ) * بزنان سفيد اندام يا زنانى كه طبقهء بيضهء چشم ايشان در كمال بياض باشد * ( عِينٍ ) * گشاده چشم يا طبقه سواد عينيه ايشان در نهايت اسوداد بود و بدانكه با در اينمقام بمعنى وصل و الصاقست يا از براى سببيت و تقدير اينكه زوجناهم تزويجا ملصقا بحور عين يا صيرناهم ازواجا بسبيهن يعنى تزويج كنيم متقيان را تزويجى كه ملاصق باشد بحور عين يا جفت گردانيم ايشان را بسبب حور عين و قوله * ( وَالَّذِينَ آمَنُوا ) * معطوفست بر حور عين چه تزويج بمعنى تقرين است و معنى مراد اين كه و قرناهم بالحور و بالذين آمنوا يعنى قرين و همنشين سازيم ايشان را بحور عين و به كسانى كه مؤمن بوده باشند * ( وَاتَّبَعَتْهُمْ ذُرِّيَّتُهُمْ ) * و پيرو باشند ايشان را فرزندان صغار ايشان در دخول ايشان جنان يا در وصول